Laatst bijgewerkt: juni 2026
Als verpleegkundige krijg je te maken met veel verschillende ziektebeelden. Sommige aandoeningen zie je vrijwel dagelijks terug op een verpleegafdeling, in de thuiszorg of in een verpleeghuis. Het is daarom belangrijk om de basiskenmerken van veelvoorkomende aandoeningen te kennen.
In dit overzicht bespreken we een aantal ziektebeelden die verpleegkundigen regelmatig tegenkomen. Het doel is niet om volledig te zijn, maar om je een praktisch overzicht te geven van de belangrijkste kenmerken en verpleegkundige aandachtspunten.
Diabetes mellitus
Diabetes mellitus is een stofwisselingsziekte waarbij het lichaam problemen heeft met het reguleren van de bloedsuikerspiegel. De meest voorkomende vormen zijn diabetes type 1 en diabetes type 2.
Veel voorkomende klachten zijn:
- Veel dorst
- Veel plassen
- Vermoeidheid
- Wazig zien
- Gewichtsverlies
Verpleegkundige aandachtspunten
- Controle van de bloedglucosewaarden
- Signaleren van hypo- en hyperglykemieën
- Voetcontrole
- Voorlichting over voeding en leefstijl
- Medicatie- en insulinegebruik
COPD
COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease en is een chronische longaandoening waarbij de luchtwegen vernauwd raken.
Veel voorkomende klachten zijn:
- Kortademigheid
- Hoesten
- Sputumproductie
- Verminderde inspanningstolerantie
Verpleegkundige aandachtspunten
- Observeren van de ademhaling
- Controleren van de zuurstofsaturatie
- Stimuleren van beweging
- Ondersteunen bij stoppen met roken
- Signaleren van exacerbaties
Hartfalen
Bij hartfalen pompt het hart onvoldoende bloed rond om aan de behoeften van het lichaam te voldoen.
Veel voorkomende klachten zijn:
- Kortademigheid
- Vermoeidheid
- Oedeem
- Gewichtstoename door vochtretentie
Verpleegkundige aandachtspunten
- Dagelijkse gewichtscontrole
- Observeren van vochtretentie
- Signaleren van benauwdheid
- Medicatiebewaking
- Voorlichting over vocht- en zoutbeperking
Cerebrovasculair accident (CVA)
Een CVA, ook wel beroerte genoemd, ontstaat door een afsluiting of bloeding in de hersenen.
Veel voorkomende verschijnselen zijn:
- Verlammingsverschijnselen
- Spraakproblemen
- Gezichtsuitval
- Problemen met slikken
Verpleegkundige aandachtspunten
- Observeren van neurologische veranderingen
- Voorkomen van complicaties
- Ondersteunen bij mobilisatie
- Signaleren van slikproblemen
- Begeleiden van patiënt en familie
Dementie
Dementie is een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij cognitieve functies achteruitgaan.
Veel voorkomende symptomen zijn:
- Vergeetachtigheid
- Desoriëntatie
- Veranderingen in gedrag
- Problemen met dagelijkse handelingen
Verpleegkundige aandachtspunten
- Structuur en rust bieden
- Veiligheid waarborgen
- Ondersteunen bij ADL
- Begeleiden van mantelzorgers
- Aansluiten bij de belevingswereld van de cliënt
Parkinson
De ziekte van Parkinson is een neurologische aandoening waarbij bewegingsproblemen ontstaan.
Veel voorkomende symptomen zijn:
- Tremoren
- Traagheid van bewegen
- Stijfheid
- Evenwichtsproblemen
Verpleegkundige aandachtspunten
- Valpreventie
- Ondersteunen bij mobiliteit
- Bewaken van medicatie-inname
- Signaleren van slikproblemen
- Behouden van zelfstandigheid
Delier
Een delier is een acute verwardheidstoestand die vaak voorkomt bij oudere of ernstig zieke patiënten.
Veel voorkomende kenmerken zijn:
- Verwardheid
- Wisselend bewustzijn
- Onrust
- Hallucinaties
Verpleegkundige aandachtspunten
- Vroegtijdig signaleren
- Rustige omgeving creëren
- Oriëntatie ondersteunen
- Oorzaak helpen achterhalen
- Familie betrekken bij de zorg
Waarom kennis van ziektebeelden belangrijk is
Kennis van veelvoorkomende ziektebeelden helpt verpleegkundigen om veranderingen in de gezondheidstoestand van patiënten sneller te herkennen. Door symptomen tijdig te signaleren en passende interventies in te zetten, kan de kwaliteit van zorg worden verbeterd.
Daarbij is het belangrijk om niet alleen naar de aandoening te kijken, maar vooral naar de mens achter de diagnose. Iedere patiënt ervaart een ziekte op zijn of haar eigen manier.
