De ABCDE-methode is een van de belangrijkste tools in de acute zorg. Maar zoals dat meestal gaat: je leert het pas echt door te doen.
In dit artikel oefen je met 5 realistische ABCDE-casussen. Ideaal voor verpleegkundestudenten, stagiaires of verpleegkundigen die hun klinisch redeneren willen aanscherpen. Door kennis te hebben van de onderstaande vitale functies, kun je eerst artikel over de vitale functies van de mens lezen.
Per casus doorlopen we stap voor stap:
- Wat zie je?
- Wat betekent dit?
- Wat doe je?
Probeer eerst zelf na te denken voordat je de uitwerking leest. Twijfel je nog over de basis? Lees dan eerst het artikel over de ABCDE-methode zelf.
Let op: disclaimer. Dit artikel bevat fictieve casussen bedoeld voor oefening en educatie. In de praktijk kunnen situaties anders verlopen en is klinisch handelen altijd afhankelijk van de actuele situatie, lokale protocollen en overleg met een arts of collega.
Casus 1 – Acute benauwdheid
Situatie
Je wordt geroepen naar een patiënt (68 jaar) met plotselinge benauwdheid. Hij zit rechtop in bed, is onrustig en zegt moeilijk te kunnen ademen.
A (Airway)
- Spreekt in korte zinnen → de luchtweg is vrij
- Geen hoorbare obstructie
Conclusie: airway vrij
B (Breathing)
- Ademfrequentie: 28/min
- Saturatie: 88% zonder zuurstof
- Gebruikt hulpademhalingsspieren
- Piepende ademhaling hoorbaar
Conclusie: respiratoire insufficiëntie
Actie:
- Start zuurstof (bijv. 1 liter via een zuurstofbrilletje of 5-10 liter via masker, maar check hiervoor ook de protocollen binnen jouw instelling)
- Overweeg verneveling (bijv. salbutamol)
- Arts waarschuwen
C (Circulation)
- Pols: 110/min
- RR: 145/90
Conclusie: tachycardie, mogelijk stress/hypoxie
D (Disability)
- Alert, maar angstig
E (Exposure)
- Geen bijzonderheden
Samenvatting:
Waarschijnlijk exacerbatie COPD of astma → snelle interventie nodig
Casus 2 – Shockbeeld
Situatie
Een patiënt (74 jaar) voelt zich plots niet lekker. Je wordt geroepen omdat hij suf wordt. Bij binnenkomst zie je een bleke, klamme patiënt die nauwelijks reageert en zegt zich “heel slap” te voelen.
A
- De luchtweg is vrij, maar je moet alert blijven.
- Hij spreekt traag, maar verstaanbaar.
B
- Ademfrequentie: 24/min
- Saturatie: 94%
Conclusie: licht verhoogde ademhalingsfrequentie. Mogelijk is hij aan het compenseren.
C
- Pols: 125/min
- RR: 85/60
- Koude, klamme extremiteiten (ledematen)
- Capillary refill > 3 sec
Conclusie: dit zijn duidelijke tekenen van shock
Actie:
- Leg patiënt plat (benen omhoog indien mogelijk)
- Start eventueel alvast vochttoediening (NaCl)
- Arts METEEN inschakelen
D
- Verlaagd bewustzijn, want hij is suf en reageert vertraagd.
E
- Controleer op zichtbaar bloedverlies (is er ook intern een bloeding mogelijk?)
Samenvatting:
Shockbeeld → direct handelen volgens ABCDE en oorzaak achterhalen.
Casus 3 – Neurologische achteruitgang
Situatie
Een patiënt (65 jaar) wordt tijdens de dienst steeds slomer. Een collega geeft aan dat hij eerder nog goed aanspreekbaar was. Nu reageert hij vertraagd en praat onduidelijk.
A
- Luchtweg vrij
- Spreekt, maar onduidelijk
Conclusie: airway vrij, maar risico bij verdere daling bewustzijn
B
- Ademfrequentie: 18/min
- Saturatie: 96%
Conclusie: stabiel
C
- Pols: 90/min
- RR: 160/95
Conclusie: verhoogde bloeddruk (kan passen bij neurologisch probleem)
D
- GCS (Glascow Coma Schaal) gedaald (E3 M5 V4)
- Pupillen ongelijk
- Krachtverlies in rechterarm
Conclusie: neurologisch probleem (bijv. CVA)
Actie:
- Direct arts waarschuwen
- Tijdstip noteren
- Glucose controleren
E
- Geen bijzonderheden
Samenvatting:
Neurologische spoedsituatie → tijd is belangrijk, dus handel zo snel mogelijk.
Casus 4 – Sepsis verdenking
Situatie
Een patiënt (82 jaar) met een urineweginfectie wordt zieker tijdens je dienst. Hij heeft koorts, is verward en oogt ziek. Familie geeft aan dat hij “anders is dan normaal”.
A (Airway)
- Luchtweg vrij
- Spreekt, maar onsamenhangend
Conclusie: airway vrij
B (Breathing)
- Ademfrequentie: 26/min; (ademhalingsfrequentie meten, hoe doe je dat?)
- Saturatie: 93% zonder zuurstof
Conclusie: verhoogde ademarbeid
C (Circulation)
- Pols: 115/min
- RR: 95/60
- Warme, klamme huid
Conclusie: mogelijk beginnende septische shock
Actie:
- Start vochttoediening via infuus (bijv. NaCl 0,9%)
- Controleer urineproductie
- Neem bloedkweken (indien protocol)
- Arts direct inschakelen
D (Disability)
- De patiënt komt verward over. Je herkent hem niet meer zoals hij eerder overkwam.
E (Exposure)
- Temperatuur: 39,2°C, er is dus sprake van koorts.
- Mogelijke infectiebron: urinewegen
Samenvatting:
Klinisch beeld passend bij sepsis → snelle herkenning en behandeling zijn cruciaal. Antibiotica wordt volgens voorschrift gegeven. Gebruik eventueel de SBAR methode om te overleggen met de arts.
Casus 5 – Trauma na val
Situatie
Een patiënt (76 jaar) is gevallen op de afdeling. Je treft hem op de grond aan. Hij reageert traag en klaagt over pijn aan zijn heup.
A (Airway)
- Patiënt maakt geluid, maar reageert traag.
- Mogelijk verminderde controle over airway
Conclusie:
- Airway vrij
B (Breathing)
- Ademfrequentie: 22/min
- Saturatie: 95%
Conclusie: op dit moment stabiel
C (Circulation)
- Pols: 120/min (lees meer over de hartfrequentie)
- Bloeddruk. RR: 100/65
- Bleek en klam
Conclusie: mogelijk intern bloedverlies (bijvoorbeeld een heupfractuur)
Actie:
- Vitale functies blijven monitoren
- Arts inschakelen
- Voorbereiden op aanvullende diagnostiek
D (Disability)
- GCS verlaagd (E3 M5 V4)
Mogelijk hersenletsel of impact van val
E (Exposure)
- Verkorte, naar buiten gedraaide beenstand. Dit is verdacht voor een heupfractuur.
Samenvatting:
Trauma (val) met mogelijk fractuur en/of hersenletsel → systematische ABCDE-beoordeling blijft belangrijk. Schakel zo snel mogelijk een arts in en blijf de vitale functies meten.
Ook interessant om verder te lezen op eNurse
Wil je je klinisch redeneren verder verbeteren? Bekijk dan ook deze artikelen:
