Laatst bijgewerkt: juni 2026
Tijdens de overdracht hoor je: “Patiënt reageert wat trager dan vanochtend.”
Maar wat betekent dat precies? Is iemand wat slaperig, of is er sprake van een verandering in het bewustzijn? En hoe leg je dat objectief vast?
Daarvoor wordt vaak de Glasgow Coma Scale (GCS) gebruikt. Met dit meetinstrument kun je het bewustzijn van een patiënt op een gestructureerde manier beoordelen en veranderingen in de tijd volgen. De Glasgow Coma Scale wordt wereldwijd gebruikt en is voor veel verpleegkundigen en artsen een vast onderdeel van de neurologische observaties.
Wat is de Glasgow Coma Scale?
De Glasgow Coma Scale, ook wel GCS genoemd, is een meetinstrument waarmee het bewustzijn van een patiënt wordt beoordeeld. In Nederland wordt vaak gesproken over de EMV-score, omdat de beoordeling bestaat uit drie onderdelen:
- E: het openen van de ogen
- M: de motorische reactie
- V: de verbale reactie
Voor ieder onderdeel krijgt de patiënt een score. Samen vormen deze de totale GCS-score.
De laagst mogelijke score is 3 punten: de patiënt is diep comateus. De hoogst mogelijke score is 15 punten: de patiënt is wakker en alert.
Hoe hoger de score, hoe beter het bewustzijn van de patiënt.
Belangrijk om te onthouden is dat de GCS vooral bedoeld is om veranderingen in de tijd te volgen. Een patiënt met een stabiele GCS van 13 kan minder zorgwekkend zijn dan een patiënt die in enkele uren van 15 naar 13 daalt.
Wanneer gebruik je de GCS?
De Glasgow Coma Scale wordt gebruikt wanneer er twijfel bestaat over het bewustzijn van een patiënt of wanneer het bewustzijn regelmatig gecontroleerd moet worden.
Denk bijvoorbeeld aan patiënten:
- na een hoofdtrauma;
- met een CVA;
- na een epileptische aanval;
- na een intoxicatie (vergiftiging);
- na een neurochirurgische ingreep;
- met een neurologische aandoening.
Door regelmatig te meten kun je veranderingen in het bewustzijn vroegtijdig signaleren.
Waar staat EMV voor?
E – Ogen openen
Bij dit onderdeel wordt gekeken of de patiënt de ogen spontaan opent, reageert op aanspreken of pas reageert op een pijnprikkel.
| Reactie | Score |
|---|---|
| Spontaan | 4 |
| Op aanspreken | 3 |
| Op pijnprikkel | 2 |
| Geen reactie | 1 |
M – Motorische reactie
Hierbij wordt gekeken hoe de patiënt reageert op een opdracht of pijnprikkel.
| Reactie | Score |
| Voert opdracht uit | 6 |
| Lokaliseert pijn | 5 |
| Trekt terug bij pijn | 4 |
| Abnormale buigreactie | 3 |
| Abnormale strekreactie | 2 |
| Geen reactie | 1 |
V – Verbale reactie
Bij de verbale reactie wordt gekeken hoe de patiënt spreekt en reageert op vragen.
| Reactie | Score |
| Georiënteerd | 5 |
| Verward | 4 |
| Inadequate woorden | 3 |
| Onverstaanbare geluiden | 2 |
| Geen reactie | 1 |
Voorbeeld van een GCS-score
Stel dat een patiënt zijn ogen opent wanneer je hem aanspreekt. Hij reageert verward op vragen, maar voert opdrachten wel correct uit.
De score wordt dan:
- E3 (ogen openen op aanspreken)
- V4 (verward)
- M6 (voert opdracht uit)
De totale score is:
GCS 13 (E3M6V4)
Probeer niet alleen de totaalscore te noteren. Twee patiënten kunnen namelijk dezelfde GCS hebben, terwijl hun neurologische toestand heel verschillend is. Daarom noteer je bij voorkeur altijd de afzonderlijke EMV-scores.
Hoe voer je de GCS uit?
Begin altijd met observeren.
- Zijn de ogen open?
- Reageert de patiënt spontaan?
- Is er sprake van spraak?
Wanneer een patiënt niet spontaan reageert, spreek je hem aan. Reageert de patiënt ook niet op aanspreken, dan kan volgens de afspraken binnen jouw instelling een pijnprikkel worden gegeven.
Observeer vervolgens de reactie van de patiënt en bepaal de score voor de drie onderdelen.
Gebruik bij herhaalde metingen zoveel mogelijk dezelfde werkwijze. Hierdoor zijn scores beter met elkaar te vergelijken.
Hoe interpreteer je de score?
Vaak wordt de volgende globale indeling gebruikt:
| Score | Betekenis |
| 13-15 | Licht verminderd bewustzijn |
| 9-12 | Matig verminderd bewustzijn |
| 8 of lager | Ernstig verminderd bewustzijn |
Deze indeling is slechts een hulpmiddel. Kijk altijd naar het totale klinische beeld van de patiënt.
Veelgemaakte fouten bij de Glasgow Coma Scale
Een veelvoorkomende fout is dat alleen de totaalscore wordt genoteerd. Hierdoor gaat belangrijke informatie verloren. Schrijf daarom liever E3M6V4 op dan alleen GCS 13.
Ook wordt soms vergeten dat medicatie, sedatie of intoxicaties invloed kunnen hebben op het bewustzijn en daarmee op de score.
Daarnaast is vooral de trend belangrijk. Een patiënt die van GCS 15 naar GCS 13 gaat verdient vaak meer aandacht dan een patiënt die al langere tijd stabiel een score van 13 heeft.
Wat is het verschil tussen de GCS en AVPU?
De AVPU-score is een eenvoudiger meetinstrument dat vooral wordt gebruikt tijdens acute situaties en binnen de ABCDE-methode.
AVPU staat voor:
- Alert
- Verbal
- Pain
- Unresponsive
Met AVPU kun je snel een eerste indruk krijgen van het bewustzijn. De Glasgow Coma Scale geeft een uitgebreider beeld en wordt daarom vaak gebruikt voor vervolgmetingen en neurologische observaties.
Conclusie
De Glasgow Coma Scale is een belangrijk hulpmiddel om het bewustzijn van een patiënt te beoordelen en veranderingen tijdig te signaleren. Door te kijken naar het openen van de ogen, de motorische reactie en de verbale reactie ontstaat een objectieve score die gebruikt kan worden tijdens observaties en overdrachten.
Voor verpleegkundigen is het vooral belangrijk om niet alleen naar de totaalscore te kijken, maar ook naar de afzonderlijke EMV-componenten en de trend in de tijd. Uiteindelijk vertelt niet het getal het hele verhaal, maar wat dat getal zegt over de toestand van de patiënt.
