Reflecteren is een essentieel onderdeel van de professionele ontwikkeling voor verpleegkundigen. Het stelt je in staat om kritisch naar je eigen handelen te kijken, te leren van ervaringen en de kwaliteit van zorg te verbeteren.
Tijdens je werk of stage in de verpleging, is het goed om je regelmatig af te vragen waarom je doet zoals je doet. En waarom je handelt zoals je handelt. Om zo de zorg voor je patiënt te optimaliseren, maar vooral ook voor jezelf. Zodat je je sterke punten leert kennen, of bijvoorbeeld ontdekt waar je telkens weer tegenaan loopt. Zowel mbo– als hbo– verpleegkundigen worden geacht te reflecteren op hun handelen in de praktijk Je houdt jezelf als het ware een spiegel voor.
Wat is reflecteren?
Reflecteren betekent dat je bewust terugkijkt op een situatie uit de praktijk. Je onderzoekt hoe je hebt gehandeld, wat goed ging, wat beter kon en wat je daarvan leert voor een volgende keer. Het doel is niet om jezelf te veroordelen, maar om inzicht te krijgen in je eigen handelen en ontwikkeling. Daarvoor is het van belang dat je kritisch naar jezelf kijkt.
Waarom is reflectie belangrijk in de zorg?
Als zorgprofessional neem je elke dag tientallen beslissingen, vaak onder tijdsdruk. Door te reflecteren:
Word je je bewuster van je handelen
Leer je van ervaringen (zowel positief als negatief)
Verbeter je de kwaliteit van zorg
Draag je bij aan professionele groei
Kun je beter onderbouwen waarom je iets op een bepaalde manier doet
Reflectie hoort bij een professionele beroepshouding. Het is ook een belangrijk onderdeel binnen de CanMEDS-rollen, met name de rol van Reflectieve Professional.
Hoe maak ik een reflectie?
Je kunt met een collega gaan zitten en mondeling reflecteren. Dat gebeurt vaak spontaan en kan je waardevolle informatie opleveren. Maar je kunt er ook goed voor gaan zitten en er een reflectieverslag van maken. Door dat te doen kom je beter tot de kern en kom je ‘dieper’ bij jezelf.
Je kunt gebruik maken van één van de boeken die speciaal voor verpleegkundigen zijn geschreven over het onderwerp. In het boek ‘Reflecteren’ staat leren van je ervaringen centraal. Reflecteren helpt bij het ontwikkelen van beroepsvaardigheden.
Praktische modellen om mee te reflecteren
Er zijn verschillende modellen die je kunt gebruiken om gestructureerd te reflecteren:
Korthagen model
Wat is er gebeurd?
Wat dacht en voelde je?
Wat was goed/fout?
Wat neem je mee naar de toekomst?
ABCDE-model
Activiteit, Beschrijving, Confrontatie, Doelen, Evaluatie
STARR(T)-methode
Situatie, Taak, Actie, Resultaat, Reflectie, Transfer
Welke reflectiemodellen zijn er?
Reflecteren gebeurt het best aan de hand van een reflectiemodel. Dat is een handvat of methode die je de verschillende stappen van het proces doorloodsen. Daarbij wordt er vrijwel altijd gebruik gemaakt van een stappenplan. We noemen de meest gebruikte reflectiemodellen voor de verpleegkundige in de gezondheidszorg:
STARR model reflecteren
De STARR-methode is een veelgebruikte methode om te reflecteren op situaties en gebeurtenissen in de zorg, vooral door verpleegkundigen. STARR staat voor Situatie, Taak, Actie, Resultaat en Reflectie.
De STARR-methode is gebaseerd op het idee dat reflectie op eigen handelen en ervaringen kan leiden tot professionele groei en ontwikkeling. Verpleegkundigen gebruiken de methode om hun vaardigheden en kennis te verbeteren, en om beter te begrijpen hoe ze situaties kunnen aanpakken en oplossen.
Situatie
Waar speelde de situatie zich af? Wie waren er allemaal bij betrokken?
Taak
Wat was jouw rol in de situatie? Heb je dit al eerder meegemaakt? Had je een bepaald doel voor ogen? Waren er verwachtingen van jezelf of van anderen?
Actie
Welke actie heb je ondernemen? Waarom heb je gehandeld zoals je dat deed? Hoe heb je de situatie aangepakt?
Resultaat
Wat gebeurde er? Kreeg je het resultaat dat je verwachtte? Waarom wel of niet?
Reflectie
Ben je tevreden met hoe de situatie verliep? Hoe vind je dat je het hebt gedaan? Kun je de volgende keer iets anders of beter doen? Wat zijn daar dan voordelen of nadelen van?
Korthagen model reflecteren
De reflectiecyclus van Korthagen werd in 1993 ontwikkeld door de Nederlandse onderwijskundige Fred Korthagen. Door met dit reflectiemodel de vijf fases van de cyclus te doorlopen kun je systematisch reflecteren en terug te kijken op je eigen handelen. De vijf fases zijn:
Fase 1: Handelen
Vragen die je hier kunt stellen zijn: wat wilde ik doen? Waar wilde ik op letten?
Fase 2: Terugblikken op het handelen
Vragen die je hier kunt stellen zijn: wat deed ik concreet? Wat voelde ik? Wat deed ik?
Fase 3: Bewustwording
Vragen die je hier kunt stellen zijn: wat wil dit nu zeggen over mij? Wat is de invloed van de context (school, werk) hierbij? Hoe hangen de vorige fases met elkaar samen?
Fase 4: Formuleren van alternatieven
Vragen die je hier kunt stellen zijn: kan ik dit een volgende keer anders aanpakken? Wat zijn daar voor- en nadelen van? Wat zou ik de volgende keer anders doen? Neem ik bepaalde kennis mee voor de volgende keer?
Fase 5: Handelen / uitproberen
Let er op dat je aan alle verschillende fases voldoende aandacht schenkt.
Door regelmatig te reflecteren, blijf je groeien als professional en draag je bij aan de verbetering van de zorgkwaliteit.
Bekijk de gerelateerde artikelen op Enurse.nl
Voorbeelden van reflectiemomenten in de praktijk
Je voelde je machteloos tijdens een slechtnieuwsgesprek. Wat gebeurde er en hoe kwam dat?
Je werd kortaf tegen een collega. Waarom raakte je geïrriteerd?
Je week af van een protocol. Was dat terecht? Wat zou je volgende keer doen?
Tips voor betere reflectie
Wees eerlijk – Reflectie heeft geen zin als je jezelf niet durft aan te kijken.
Wees mild – Je hoeft niet perfect te zijn.
Stel jezelf vragen – Bijvoorbeeld: Wat voelde ik? Wat was mijn intentie? Hoe reageerde de ander?
Plan reflectietijd in – Bijvoorbeeld na een dienst of wekelijks met collega’s.
Gebruik een model – Dat maakt het concreet en gestructureerd.
Ook interessant om verder te lezen op Enurse
