Verpleegplan maken: stappenplan en uitgewerkt voorbeeld

Een verpleegplan beschrijft welke verpleegkundige zorg iemand nodig heeft, wat je samen wilt bereiken en hoe je de zorg uitvoert en evalueert. Je legt de samenhang vast tussen de verzamelde gegevens, verpleegproblemen, doelen en interventies.

Maar hoe maak je van een anamnese een concreet plan? Hieronder vind je een stappenplan en een volledig uitgewerkt voorbeeld. Daarbij combineren we de gezondheidspatronen van Gordon met de PES-structuur en SMART-doelen.

Wat is een verpleegplan?

Een verpleegplan is het deel van het zorgdossier waarin je de verpleegkundige zorg plant en onderbouwt. Het geeft antwoord op vijf vragen:

  • Wat speelt er bij deze zorgvrager?
  • Welke verpleegproblemen of risico’s vragen aandacht?
  • Wat wil de zorgvrager bereiken?
  • Welke zorg en ondersteuning spreken we af?
  • Wanneer en hoe beoordelen we het resultaat?

Het plan wordt, als dat het toelaat, gemaakt in overleg met de zorgvrager. Je betrekt naasten als de zorgvrager dat wenst. De V&VN-richtlijn Verslaglegging beschrijft deze betrokkenheid en het vastleggen van het verpleegkundig proces als uitgangspunten voor goede verslaglegging.

Wat is het verschil tussen een verpleegplan en een zorgplan?

De termen worden in de praktijk soms door elkaar gebruikt. Met een verpleegplan bedoelen we hier de planning van de verpleegkundige zorg. Een zorgplan kan breder zijn en ook afspraken over begeleiding, behandeling of andere disciplines bevatten.

De benaming en inrichting verschillen per organisatie. Werk daarom met het dossier en de afspraken die binnen jouw werkveld of instelling gelden.

Verpleegplan maken in 6 stappen

1. Verzamel gegevens tijdens de anamnese

Breng de situatie van de zorgvrager in kaart. Combineer wat iemand vertelt met je observaties, relevante metingen en informatie uit het dossier.

Vraag ook wat iemand zelf belangrijk vindt. Wat lukt nog zelfstandig? Waarbij is ondersteuning nodig? Wat zou iemand graag weer willen kunnen?

De 11 gezondheidspatronen van Gordon helpen je om gegevens systematisch te verzamelen. Je hoeft niet elk gegeven in het verpleegplan over te nemen: selecteer wat relevant is voor de zorgvraag.

2. Formuleer verpleegproblemen en bepaal prioriteiten

Analyseer de gegevens. Welke problemen ervaart de zorgvrager en welke risico’s herken je? Onderbouw je conclusie met concrete bevindingen.

Een medische diagnose is op zichzelf nog geen verpleegprobleem. Bij iemand met een longontsteking kun je bijvoorbeeld problemen signaleren met zelfzorg, inspanning of slapen. Welke daarvan aanwezig zijn, moet blijken uit jouw beoordeling.

Werk je met verpleegkundige classificaties? Lees dan hoe je NANDA, NIC en NOC gebruikt voor diagnoses, zorgresultaten en interventies.

Bij een bestaand probleem kun je de PES-structuur gebruiken:

  • P — Probleem: wat is het verpleegprobleem?
  • E — Etiologie: welke oorzaken of beïnvloedende factoren spelen mee?
  • S — Symptomen: waaraan merk je dat het probleem aanwezig is?

Bepaal vervolgens wat als eerste aandacht vraagt. Combineer urgentie en veiligheid met de wensen van de patiënt of zorgvrager.

3. Stel samen concrete zorgdoelen op

Een zorgdoel beschrijft het gewenste resultaat voor de zorgvrager. Wat moet veranderen, behouden blijven of draaglijker worden?

Maak het doel waar mogelijk SMART: specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden.

“Zelfzorg verbeteren” is bijvoorbeeld nog weinig concreet. Je kunt het duidelijker formuleren als:

Binnen drie dagen wast mevrouw haar gezicht en bovenlichaam zelfstandig aan de wastafel, met maximaal twee rustpauzes.

Dit doel is alleen passend als het aansluit bij haar mogelijkheden en eigen wensen. Een doel hoeft niet altijd herstel te betekenen; behoud van functioneren of comfort kan ook het gewenste resultaat zijn.

4. Kies passende verpleegkundige interventies

Beschrijf wat je gaat doen om het doel te bereiken. Maak afspraken zo concreet dat een collega de zorg kan voortzetten.

Leg zo nodig vast:

  • Welke ondersteuning je biedt.
  • Wanneer en hoe vaak je die biedt.
  • Wat de zorgvrager zelf doet.
  • Waarop je observeert.
  • Wanneer overleg of bijstelling nodig is.

Kies interventies op basis van de situatie, relevante richtlijnen en lokale afspraken. Een doel beschrijft wat je wilt bereiken; een interventie beschrijft wat je daarvoor doet.

5. Voer de zorg uit en rapporteer relevante bevindingen

Het verpleegplan geeft richting aan de zorg. In de rapportage beschrijf je vervolgens het verloop: wat heb je waargenomen, wat is uitgevoerd en hoe reageert de cliënt?

Noteer ook relevante afwijkingen van het plan en de reden daarvoor. Voor het structureren van een rapportage kun je, afhankelijk van je werkplek, bijvoorbeeld SOAP gebruiken.

6. Evalueer en stel het verpleegplan bij

Vergelijk het bereikte resultaat met het afgesproken doel. Bespreek ook hoe de zorgvrager de zorg ervaart.

Is het doel bereikt, gedeeltelijk bereikt of niet bereikt? Onderzoek wat daarbij meespeelt en welke aanpassing nodig is. Misschien veranderen de interventies, de termijn of het doel zelf.

Wacht bij een belangrijke verandering niet op het geplande evaluatiemoment. De V&VN-richtlijn beschrijft dat evaluatie aanleiding kan geven om problemen, doelen en het zorgplan bij te stellen.

Voorbeeld van een verpleegplan

Hieronder wordt een fictieve casus geoefend. Het laat zien hoe de onderdelen samenhangen. Het voorbeeld is geen standaardplan om zomaar over te nemen.

Casus: mevrouw De Vries wil zichzelf weer kunnen wassen

Mevrouw De Vries is 74 jaar en opgenomen met een longontsteking. Haar toestand is beoordeeld als voldoende stabiel voor begeleide zelfzorg. Voor de opname verzorgde zij zichzelf zelfstandig.

Tijdens de ochtendzorg vertelt zij dat wassen haar veel energie kost. Ze stopt drie keer om uit te rusten en vraagt hulp bij het wassen van haar bovenlichaam. Ze zegt: “Ik wil graag zelf blijven doen wat nog lukt.”

Bij de anamnese volgens Gordon vallen deze gegevens vooral onder het activiteitenpatroon. Voor dit voorbeeld werken we één verpleegprobleem uit.

OnderdeelUitwerking
VerpleegprobleemMevrouw kan haar bovenlichaam momenteel niet volledig zelfstandig wassen.
PES-formuleringVerminderde zelfstandigheid bij wassen, samenhangend met vermoeidheid en een verminderde inspanningstolerantie tijdens haar ziekte, blijkend uit drie rustpauzes en behoefte aan hulp bij het wassen van het bovenlichaam.
Wens van mevrouwZelf blijven doen wat mogelijk is en haar zelfstandigheid terugkrijgen.
ZorgdoelBinnen drie dagen wast mevrouw haar gezicht en bovenlichaam zelfstandig aan de wastafel, met maximaal twee rustpauzes.
EvaluatiemomentDagelijks na de ochtendzorg; op dag drie beoordelen of het doel is bereikt.

Welke interventies passen bij dit voorbeeld?

De verpleegkundige spreekt met mevrouw af om:

  • Voor de ochtendzorg te bespreken hoe zij zich voelt en welke onderdelen zij zelf wil uitvoeren.
  • De benodigdheden binnen handbereik te leggen en zittend wassen mogelijk te maken.
  • Het wassen in overzichtelijke onderdelen te verdelen, met rustmomenten naar behoefte.
  • Alleen ondersteuning te bieden bij onderdelen die zij niet zelfstandig kan uitvoeren.
  • Tijdens de zorg te letten op haar reactie op inspanning en eventuele veranderingen te beoordelen.
  • Na afloop te rapporteren hoeveel hulp en rustpauzes nodig waren en hoe mevrouw dit zelf heeft ervaren.

Hoe evalueer je dit verpleegplan?

Op dag drie wast mevrouw haar gezicht en bovenlichaam zelfstandig met twee rustpauzes. Zij vertelt dat dit goed te doen was. Het afgesproken doel is bereikt.

Daarna bespreek je wat een eventuele volgende stap is. Mogelijk wil zij een groter deel van de verzorging zelfstandig uitvoeren. Je beoordeelt opnieuw wat haalbaar is en past het plan samen aan.

Had zij nog veel hulp nodig gehad, dan zou je onderzoeken waarom. Het doel is geen deadline die iemand moet halen, maar een afspraak die helpt om de zorg gericht te beoordelen.

Veelgemaakte fouten bij het maken van een verpleegplan

Een interventie als doel opschrijven

“Mevrouw krijgt iedere ochtend hulp bij het wassen” beschrijft de zorg die je biedt. Het zegt nog niet welk resultaat je samen wilt bereiken.

Een probleem onvoldoende onderbouwen

“Mevrouw is niet zelfstandig” is te algemeen. Beschrijf bij welke activiteit ondersteuning nodig is en uit welke bevindingen dat blijkt.

Doelen kiezen zonder overleg

Wat jij belangrijk vindt, is niet automatisch de prioriteit van de zorgvrager. Vraag wat iemand zelf wil bereiken.

Een voorbeeldplan letterlijk overnemen

Een voorbeeld geeft structuur, maar bevat niet de persoonlijke situatie, voorkeuren en mogelijkheden van jouw zorgvrager.

Geen evaluatieafspraken maken

“Zo nodig evalueren” blijft onduidelijk. Spreek af wanneer je het resultaat beoordeelt en waarop je let.

Hoe passen Gordon, PES en klinisch redeneren bij het verpleegplan?

Deze hulpmiddelen hebben ieder een andere functie:

HulpmiddelWaarvoor gebruik je het?
GordonGegevens systematisch verzamelen tijdens de verpleegkundige anamnese.
PESEen bestaand verpleegprobleem onderbouwd formuleren.
SMARTZorgdoelen concreet en toetsbaar maken.
VerpleegplanProblemen, doelen, interventies en evaluatieafspraken samenbrengen.
Klinisch redenerenGegevens interpreteren, keuzes onderbouwen en de zorg voortdurend beoordelen.

Je kunt ze dus samen gebruiken. Vanuit de anamnese volgens Gordon kom je tot relevante verpleegproblemen. Je formuleert doelen, kiest passende interventies en beoordeelt het resultaat. Met klinisch redeneren onderbouw je de keuzes die je daarbij maakt.