Tijdens je opleiding of werk als verpleegkundige kom je de termen NANDA, NIC en NOC tegen. Ze helpen je om verpleegproblemen te beschrijven, doelen af te spreken en passende zorg te kiezen.
De namen lijken op elkaar, maar hebben ieder een eigen functie:
- NANDA: welk verpleegprobleem of risico heeft de zorgvrager?
- NOC: wat wil je bereiken en hoe beoordeel je dat?
- NIC: welke verpleegkundige zorg zet je daarvoor in?
Hieronder leggen we de verschillen uit. Met een voorbeeld laten we zien hoe je NANDA, NIC en NOC samen gebruikt in een verpleegplan.
Wat zijn NANDA, NIC en NOC?
NANDA, NIC en NOC zijn drie classificaties. Dat zijn overzichten met vaste namen en omschrijvingen voor verpleegkundige diagnoses, zorgresultaten en interventies.
Door dezelfde namen te gebruiken, wordt voor collega’s duidelijker welk probleem je bedoelt en waarop de zorg zich richt. Samen worden de drie classificaties ook NNN genoemd.
| Onderdeel | Waar gaat het over? | Wat vraag je jezelf af? |
|---|---|---|
| NANDA | Verpleegkundige diagnoses | Wat is er aan de hand? |
| NOC | Zorgresultaten | Wat willen we bereiken en volgen? |
| NIC | Verpleegkundige interventies | Wat gaan we daarvoor doen? |
Je hoort meestal de volgorde NANDA, NIC en NOC. Bij het maken van een plan bepaal je eerst het probleem, daarna het gewenste resultaat en vervolgens de zorg die daarvoor nodig is.
Je blijft daarbij zelf nadenken. Niet iedereen met hetzelfde verpleegprobleem heeft dezelfde zorg nodig.
Wat is NANDA?
NANDA-I is een overzicht van verpleegkundige diagnoses. Bij iedere diagnose staat beschreven wat ermee wordt bedoeld en welke kenmerken of risicofactoren erbij horen.
Een verpleegkundige diagnose is jouw onderbouwde oordeel over een probleem of risico waarbij verpleegkundige zorg nodig is. Je baseert dat op wat de zorgvrager vertelt, wat je observeert en andere relevante informatie.
Wat is het verschil met een medische diagnose?
Een medische diagnose beschrijft een ziekte of aandoening, zoals een longontsteking. Een verpleegkundige diagnose gaat over wat iemand ervaart, wat iemand nog kan en waarbij verpleegkundige zorg nodig is.
Iemand met een longontsteking kan bijvoorbeeld moeite hebben met wassen, slecht slapen of nauwelijks inspanning verdragen. Maar dat geldt niet voor iedere patiënt met een longontsteking. Je onderzoekt welke problemen bij deze persoon aanwezig zijn.
| Medische diagnose | Wat onderzoek je als verpleegkundige? |
|---|---|
| Longontsteking | Kan iemand zichzelf verzorgen? Hoe verlopen ademhaling, slapen en bewegen? |
| Heupfractuur | Hoe gaat het verplaatsen? Welke pijn en beperkingen ervaart iemand? |
| Diabetes mellitus | Lukt het om de behandeling in het dagelijks leven uit te voeren? Welke ondersteuning is nodig? |
Deze vragen helpen je om problemen te herkennen. Daarna zoek je een passende verpleegkundige diagnose en controleer je of de omschrijving klopt met jouw bevindingen.
Een bestaand probleem of een risico
Een probleem kan al aanwezig zijn. Je ziet dan kenmerken die je diagnose ondersteunen.
Het kan ook gaan om een risico: het probleem is nog niet opgetreden, maar er zijn redenen waardoor de kans erop groter is. Een risico op huidbeschadiging is bijvoorbeeld iets anders dan een wond die er al zit.
Bij een risicodiagnose beschrijf je de risicofactoren. Je noemt geen symptomen van een probleem dat nog niet aanwezig is. NANDA-I bevat daarnaast gezondheidsbevorderende diagnoses en syndroomdiagnoses, waarbij meerdere samenhangende verpleegkundige diagnoses een rol spelen.
Waarom zie je soms de naam INKA?
De naam NANDA-I blijft in gebruik voor de verpleegkundige diagnoses. De organisatie achter deze classificatie heet sinds april 2026 International Nursing Knowledge Association (INKA), voorheen NANDA International. Daarom kun je beide namen tegenkomen.
Wat is NOC?
NOC staat voor Nursing Outcomes Classification. Dit is een overzicht van zorgresultaten die je kunt gebruiken om de toestand van een zorgvrager te volgen.
Je kijkt bijvoorbeeld naar hoe iemand beweegt, hoeveel comfort iemand ervaart of hoe iemand met een gezondheidsprobleem omgaat.
Bij ieder NOC-resultaat horen indicatoren. Dat zijn de onderdelen waarop je let om het resultaat te beoordelen. Je legt de uitgangssituatie vast en beoordeelt later opnieuw hoe het gaat.
NOC gebruikt hiervoor schalen met vijf punten. Een hogere score betekent een gunstiger uitkomst. Wat de punten precies betekenen, staat bij de gebruikte schaal.
Is NOC hetzelfde als een SMART-doel?
Nee. Ze kunnen wel bij elkaar passen.
Met NOC kies je welk resultaat je wilt volgen en waarop je let. Met een SMART-doel maak je de afspraak voor deze zorgvrager concreet: wat willen we bereiken, hoe beoordelen we dat en binnen welke termijn?
Bijvoorbeeld:
Binnen vijf dagen loopt mevrouw met haar rollator tien meter naar het toilet, met toezicht en zonder lichamelijke ondersteuning.
Dit is een concreet doel. Als je NOC gebruikt, kies je daarnaast het passende resultaat en de bijbehorende indicatoren en schaal. Alleen een SMART-zin opschrijven is dus nog geen volledige toepassing van NOC.
Wat is NIC?
NIC staat voor Nursing Interventions Classification. Dit is een overzicht van verpleegkundige interventies.
Een interventie is de zorg die je inzet om een resultaat te bereiken. Dat kan lichamelijke zorg zijn, maar ook begeleiding, voorlichting, preventie of het afstemmen van zorg met anderen.
Bij een NIC-interventie horen mogelijke activiteiten. Je kiest welke activiteiten nodig zijn voor de zorgvrager.
Wat is het verschil tussen een interventie en een activiteit?
Een interventie beschrijft de zorg in grote lijnen. Een activiteit maakt duidelijk wat je precies doet.
Bij ondersteuning bij bewegen kun je bijvoorbeeld afspreken dat je:
- Het hulpmiddel binnen handbereik zet.
- Helpt bij het opstaan volgens de gemaakte afspraken.
- Meeloopt naar het toilet.
- Vastlegt hoeveel ondersteuning nodig was.
De activiteiten moeten aansluiten bij de situatie. Je neemt daarom niet automatisch alles over wat bij een interventie wordt voorgesteld.
Hoe werk je met NANDA, NIC en NOC?
1. Begin bij de zorgvrager
Vraag wat er speelt en wat iemand belangrijk vindt. Wat lukt zelfstandig? Waarbij is hulp nodig? Wat wil iemand behouden of weer kunnen?
Combineer het gesprek met je observaties, relevante metingen en informatie uit het dossier.
De 11 gezondheidspatronen van Gordon kunnen helpen om de anamnese overzichtelijk te maken.
2. Kies en onderbouw een verpleegkundige diagnose
Bekijk welke gegevens bij elkaar horen. Welk probleem herken je daarin?
Zoek vervolgens een passende NANDA-I-diagnose. Lees de omschrijving en controleer of de kenmerken of risicofactoren passen. Ontbreekt er informatie? Verzamel die dan voordat je een conclusie trekt.
Bij een bestaand probleem kan de PES-structuur helpen om je redenering uit te schrijven:
- P: wat is het probleem?
- E: welke oorzaken of beïnvloedende factoren spelen mee?
- S: waaraan merk je dat het probleem aanwezig is?
Niet ieder dossier vraagt om een volledige PES-zin. De diagnose en onderbouwing kunnen ook op verschillende plaatsen in het dossier staan. Volg de afspraken van je opleiding of organisatie.
3. Spreek af wat je wilt bereiken
Bespreek met de zorgvrager welk resultaat belangrijk en haalbaar is. Kies een passend NOC-resultaat en bepaal welke indicatoren je volgt.
Leg vast hoe de situatie nu is, wat jullie willen bereiken en wanneer je opnieuw beoordeelt.
Een verbetering is niet altijd mogelijk of nodig. Het behouden van zelfstandigheid of meer comfort kan ook een passend doel zijn.
4. Kies de zorg die daarbij past
Selecteer passende NIC-interventies. Werk daarna uit wat je concreet gaat doen.
Maak afspraken duidelijk genoeg voor een collega: welke hulp bied je, wanneer doe je dat en waarop let je?
5. Beoordeel of de zorg helpt
Vergelijk de situatie met het afgesproken doel. Beoordeel de gekozen indicatoren opnieuw en vraag hoe de zorgvrager het ervaart.
Pas het plan aan als de situatie verandert of de zorg onvoldoende helpt. Je blijft dus gegevens verzamelen, keuzes maken en opnieuw beoordelen.
Voorbeeld van NANDA, NIC en NOC
Casus: mevrouw wil weer naar het toilet kunnen lopen
Mevrouw Jansen is 78 jaar en herstelt op een revalidatieafdeling na een ziekenhuisopname. Thuis liep ze zelfstandig met een rollator.
Nu heeft ze minder spierkracht in haar benen. Bij het opstaan heeft ze lichamelijke ondersteuning nodig. Ze loopt ongeveer vijf meter met haar rollator en begeleiding.
Mevrouw vertelt: “Ik wil graag weer naar het toilet kunnen lopen.”
Het team heeft beoordeeld dat begeleid lopen mogelijk is. Er zijn afspraken gemaakt over de hulp die zij daarbij nodig heeft.
Dit is een fictief oefenvoorbeeld. De doelen en activiteiten zijn in gewone taal beschreven. De officiële namen, codes en beoordelingsschalen zoek je op in de classificatie die jouw opleiding of organisatie gebruikt.
NANDA: welk verpleegprobleem is aanwezig?
Een diagnose die je bij deze bevindingen kunt onderzoeken, is verminderde fysieke mobiliteit. De Engelse naam is Impaired physical mobility (00085).
Je controleert of de omschrijving en kenmerken bij mevrouw passen. De gegevens die je nu hebt, zijn:
- Verminderde spierkracht in de benen.
- Lichamelijke hulp nodig bij het opstaan.
- Een loopafstand van ongeveer vijf meter met rollator en begeleiding.
Je kunt dit als oefening zo opschrijven:
Verminderde fysieke mobiliteit, samenhangend met verminderde spierkracht, blijkend uit behoefte aan lichamelijke ondersteuning bij opstaan en een loopafstand van ongeveer vijf meter met rollator en begeleiding.
Deze PES-zin is in eigen woorden geformuleerd. Het vervangt niet het controleren van de officiële diagnose.
NOC: wat wil je bereiken?
Je zoekt een passend NOC-resultaat rond bewegen of lopen. Daarbij kies je de indicatoren die voor mevrouw relevant zijn.
Je wilt bijvoorbeeld volgen hoeveel hulp zij nodig heeft en hoe het lopen verloopt. Samen spreken jullie dit doel af:
Binnen vijf dagen loopt mevrouw met haar rollator tien meter van haar stoel naar het toilet, met toezicht van één zorgverlener en zonder lichamelijke ondersteuning.
De afstand, termijn en ondersteuning zijn gekozen voor deze fictieve casus. Bij een echte zorgvrager bepaal je samen wat haalbaar en veilig is.
Gebruik je NOC, dan leg je ook de beginscore en de gewenste score vast volgens de gekozen indicatoren en schaal.
NIC: welke zorg zet je in?
Je kiest passende NIC-interventies en maakt de activiteiten concreet. In dit voorbeeld spreek je af om:
- Vooraf te beoordelen hoe mevrouw zich voelt en welke hulp nodig is.
- De rollator klaar te zetten en de looproute vrij te houden.
- Mevrouw te begeleiden volgens de afgesproken adviezen voor opstaan en lopen.
- Oefenmomenten met mevrouw en de fysiotherapeut af te stemmen.
- Te observeren hoe het lopen gaat en hoeveel hulp nodig is.
- De loopafstand, ondersteuning en ervaring van mevrouw vast te leggen.
Het voorbeeld in één tabel
| Onderdeel | Wat leg je vast? |
|---|---|
| NANDA: probleem | Verminderde fysieke mobiliteit, onderbouwd met de verzamelde gegevens. |
| NOC: resultaat | Een passend resultaat rond bewegen of lopen, met relevante indicatoren en een beginscore. |
| Persoonlijk doel | Binnen vijf dagen tien meter lopen met rollator en toezicht, zonder lichamelijke ondersteuning. |
| NIC: zorg | Passende interventies met concrete afspraken over begeleiding en oefenen. |
| Evaluatie | Opnieuw beoordelen hoe het lopen gaat, hoeveel hulp nodig is en of het doel is bereikt. |
Hoe evalueer je dit voorbeeld?
Na vijf dagen loopt mevrouw tien meter met haar rollator en toezicht. Zij heeft geen lichamelijke ondersteuning meer nodig. Het beschreven doel is bereikt.
Je beoordeelt ook de gekozen NOC-indicatoren opnieuw met de bijbehorende schaal. Samen bespreek je wat de volgende stap kan zijn.
Misschien is minder toezicht haalbaar. Misschien is het beter om eerst te oefenen met dezelfde ondersteuning. Dat bepaal je op basis van een nieuwe beoordeling, niet alleen omdat de afgesproken termijn voorbij is.
Wat is het verschil tussen Gordon, PES en NANDA, NIC en NOC?
Je kunt deze hulpmiddelen samen gebruiken, maar ze doen niet hetzelfde.
| Hulpmiddel | Waarvoor gebruik je het? |
|---|---|
| Gordon | Een anamnese afnemen en gegevens ordenen. |
| PES | Een bestaand verpleegprobleem met de onderbouwing beschrijven. |
| NANDA-I | Een passende verpleegkundige diagnose kiezen. |
| NOC | Bepalen welke zorgresultaten je volgt en hoe je die beoordeelt. |
| NIC | Verpleegkundige interventies kiezen. |
| SMART | Een persoonlijk doel concreet maken. |
Je kunt dus met Gordon informatie verzamelen, met PES je redenering uitschrijven en met NANDA, NOC en NIC onderdelen van het verpleegplan invullen.
Wil je zien hoe je deze onderdelen samenbrengt? Lees dan ook Verpleegplan maken: stappenplan en uitgewerkt voorbeeld.
Veelgemaakte fouten
Meteen een diagnose kiezen
Een bekende diagnose kan verleidelijk zijn. Toch begin je met gegevens verzamelen. Daarna controleer je welke diagnose past.
Een activiteit als doel opschrijven
“Mevrouw krijgt hulp bij het lopen” beschrijft wat je doet. Het doel beschrijft wat je daarmee voor mevrouw wilt bereiken.
Een SMART-doel verwarren met NOC
Een concreet doel is belangrijk. Maar als je NOC gebruikt, horen daar ook een passend resultaat, indicatoren en een beoordelingsschaal bij.
Een standaardplan volledig overnemen
Een voorbeeld of voorgestelde koppeling kan helpen. Je moet nog steeds kiezen wat deze zorgvrager nodig heeft en samen bespreken wat passend is.
Verschillende versies door elkaar gebruiken
Namen, codes en omschrijvingen kunnen veranderen. Gebruik daarom de versie die binnen je opleiding of organisatie is afgesproken.
Veelgestelde vragen over NANDA, NIC en NOC
Wat betekent NNN?
NNN is een gezamenlijke naam voor NANDA-I, NIC en NOC: verpleegkundige diagnoses, interventies en zorgresultaten.
Is NANDA hetzelfde als PES?
Nee. NANDA-I bevat verpleegkundige diagnoses. PES helpt je om een bestaand verpleegprobleem met de onderbouwing te beschrijven. Je kunt ze samen gebruiken.
Wat is het verschil tussen NIC en NOC?
NIC gaat over wat je doet. NOC gaat over het resultaat dat je wilt volgen en bereiken.
Moet ik altijd een volledige PES-zin schrijven?
Dat hangt af van je opleiding en de afspraken op je werkplek. De diagnose moet onderbouwd zijn, maar de onderbouwing hoeft niet altijd in één PES-zin te staan.
Werkt iedere zorgorganisatie met NANDA, NIC en NOC?
Nee. Sommige organisaties gebruiken andere systemen, zoals het Omaha System. Volg de afspraken van je werkplek of opleiding.
Waar vind ik de officiële diagnoses en lijsten?
In de classificatieboeken en digitale toepassingen die je opleiding of organisatie beschikbaar stelt. Gebruik deze pagina om de samenhang te begrijpen en de officiële bronnen om de juiste namen, codes en schalen te kiezen.